1. กายวิภาคศาสตร์ของจมูก

สวัสดีครับ

ผมหมอยูยองมุน ศัลยแพทย์ตกแต่งครับ

ในบรรดาสาขาต่างๆ ของศัลยกรรมตกแต่ง ผมมีความสนใจเป็นพิเศษในเรื่อง ‘ดวงตา’ และ ‘จมูก’ และให้การรักษาเฉพาะทางในด้านนี้ครับ เพราะผมเชื่อว่าทั้งสองส่วนนี้เป็นโครงสร้างที่สำคัญที่สุดในการกำหนดความประทับใจและความงามของบุคคลหนึ่ง

คนไข้หรือคนรอบข้างมักจะถามผมบ่อยๆ ว่า ผมถนัดการผ่าตัดแบบไหนมากกว่ากัน หรือการผ่าตัดไหนยากกว่ากัน เป็นต้น

จริงๆ แล้วมันตอบได้ยากครับ เพราะการผ่าตัดแต่ละอย่างมีเสน่ห์ ข้อดี และข้อเสียที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนครับ ^^;

ก่อนอื่น ดวงตาเป็นโครงสร้างที่มีการเคลื่อนไหวตลอดเวลา โดยมีการกะพริบตาประมาณ 15-20 ครั้งต่อนาที และไวต่อยาชามาก ดังนั้นการปรับความสมมาตรซ้ายขวาจึงสำคัญมาก สิ่งที่ต้องระวังที่สุดขณะผ่าตัดคือต้องตัดสินใจให้เร็วภายใต้สถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา! ก่อนที่อาการบวมจะเกิดขึ้น! เพื่อจบงานด้วยความสมมาตรครับ หากใช้เวลาผ่าตัดนานเกินไปก็จะเริ่มบวม และที่แย่กว่านั้นคือถ้าคนไข้เจ็บหรือรู้สึกไม่สบายจนร้องไห้ ก็จะยิ่งบวมทำให้ผ่าตัดยากขึ้นไปอีกครับ ㅠ

ในทางกลับกัน การทำศัลยกรรมจมูกให้ความรู้สึกเหมือนการสร้างอาคารครับ ผมคิดว่ามันคล้ายกับสถาปัตยกรรมตรงที่ต้องสร้างจากฐานรากให้แข็งแรงแล้วค่อยๆ ก่อตัวขึ้นมา แน่นอนว่าจมูกไม่ใช่โครงสร้างที่อยู่นิ่งสนิท มันเคลื่อนไหวทุกครั้งที่เราแสดงสีหน้าหรือพูด และบางคนก็อยากให้ทำ ‘จมูกหมู’ ได้ด้วย.. ดังนั้นถ้ามันถูกยึดแน่นจนเกินไปก็จะดูไม่เป็นธรรมชาติ แต่การยึดที่มั่นคงก็เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้รูปทรงที่น่าพอใจคงอยู่ได้นานโดยไม่ทรุดตัวลงตามกาลเวลา

นอกจากนี้ เนื่องจากจมูกตั้งอยู่ตรงกึ่งกลางใบหน้า หากเบี้ยว รูจมูกไม่เท่ากัน หรือสั้นหรือยาวเกินไป ก็จะสังเกตเห็นได้ทันที.. เป็นโครงสร้างที่ละเอียดอ่อนมากครับ ^^;

โดยปกติการผ่าตัดจมูกมักจะเป็นการเสริมจมูกที่ต่ำให้สูงขึ้น จึงมีการใช้ซิลิโคนหรือวัสดุอื่นๆ (เช่น กระดูกอ่อนซี่โครงบริจาค, Mesh, Medpor เป็นต้น) และต้องระมัดระวังปัญหาที่อาจตามมา (เช่น การทะลุ, การอักเสบ, ผิวหนังบางลงจากการตึงเกินไป) มากขึ้นครับ

ดังนั้นในตอน ‘อาร์ไคฟ์ - จมูก’ นี้ ผมอยากจะแบ่งปันความรู้และข้อมูลพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับการทำศัลยกรรมจมูกครับ ^^

เรื่องแรกคือ กายวิภาคศาสตร์ (Anatomy) ครับ

* เนื้อเยื่ออ่อน (Soft Tissue)

เนื้อเยื่ออ่อนที่ปกคลุมจมูกประกอบด้วยทั้งหมด 5 ชั้น ดังนี้:

1. ผิวหนัง (Skin)

2. ชั้นไขมันตื้น (Superficial fatty layer)

3. ชั้นกล้ามเนื้อและพังผืด (Fibromuscular layer)

4. ชั้นไขมันลึก (Deep fatty layer)

5. เยื่อหุ้มกระดูกอ่อน / เยื่อหุ้มกระดูก (Periosteum / Perichondrium)

* ชั้นกล้ามเนื้อและพังผืด (SMAS)

แม้ว่าทุกชั้นจะสำคัญ แต่ชั้นที่ต้องให้ความสนใจเป็นพิเศษคือชั้นกล้ามเนื้อและพังผืดครับ ชื่ออาจจะดูไม่คุ้นหูใช่ไหมครับ? ส่วนนี้คือส่วนเดียวกับที่เรียกว่าชั้น SMAS (สมาส) เวลาทำศัลยกรรมดึงหน้านั่นเองครับ

ทำไมถึงสำคัญ?

1. เป็นชั้นหัวใจหลัก

- การเคลื่อนไหวของผิวภายนอก

- การไหลเวียนโลหิต

- การคงความหนาของผิวหนัง

เพื่อหลีกเลี่ยงความเสียหายต่อหลอดเลือดหลักที่หล่อเลี้ยงจมูก ต้องระบุชั้น SMAS ให้ชัดเจนและทำการเลาะอย่างระมัดระวัง ‘ใต้ชั้นไขมันลึก หรือเหนือ/ใต้เยื่อหุ้มกระดูก(อ่อน)’ เนื่องจากชั้นนี้มีหลอดเลือดสำคัญน้อยและมีพังผืดกั้นน้อย ทำให้แยกออกได้ง่าย และช่วยให้กล้ามเนื้อและพังผืดเคลื่อนไหวได้ดีครับ

2. หากเสียหายอาจเกิดการหดรั้ง (Contracture) ตามมาได้

ปรากฏการณ์การหดรั้งอย่างรุนแรงจากการอักเสบหลังผ่าตัดดังในรูป มักเกิดขึ้นในชั้นกล้ามเนื้อและพังผืด การคลายการหดรั้งของแผลเป็นอย่างเพียงพอจึงเป็นขั้นตอนสำคัญสู่ความสำเร็จในการแก้ไขครับ

* กล้ามเนื้อ

1) กล้ามเนื้อดึงขึ้น (Elevator muscle): ทำให้จมูกสั้นลง, รูจมูกกว้างขึ้น

- Procerus muscle

- Levator labii superioris alaeque nasi muscle

- Anomalous nasi muscle

2) กล้ามเนื้อดึงลง (Depressor muscle): ทำให้จมูกยาวขึ้น, รูจมูกกว้างขึ้น

- Dilator naris posterior muscle

- Depressor septi nasi muscle

3) กล้ามเนื้อบีบจมูก (Compressor muscle)

- Transverse nasalis muscle

- Compressor narium minor muscle

4) กล้ามเนื้อขยายรูจมูกส่วนน้อย (Minor dilator muscle)

- Dilator naris anterior muscle

* หลอดเลือด

หลอดเลือดส่วนใหญ่จะวิ่งอยู่ภายในหรือเหนือชั้น SMAS ของจมูก ดังนั้นการเลาะเนื้อเยื่อใต้ชั้น SMAS จึงปลอดภัยกว่าครับ เนื่องจากมีพื้นที่ที่ทับซ้อนกันอยู่ แม้แขนงหลอดเลือดบางส่วนจะเสียหาย แต่ความผิดปกติของการไหลเวียนโลหิตมักจะไม่เกิดขึ้นครับ

* เส้นประสาทรับความรู้สึก

* โครงสร้างกระดูก

* กายวิภาคของกระดูกอ่อนปลายจมูก

นี่คือกายวิภาคศาสตร์พื้นฐานของจมูกครับ มีศัพท์ยากๆ มากมายและไม่จำเป็นต้องรู้ทั้งหมดก็ได้ แต่ถ้าใครที่สนใจเรื่องนี้อยู่แล้ว อ่านไว้สักนิดก็น่าจะเป็นประโยชน์ครับ ^^

ครั้งหน้า ผมจะมาพูดถึงสิ่งที่ผมให้ความสำคัญในการวางแผนก่อนการผ่าตัดครับ

ขอให้วันนี้เป็นวันที่ดีทั้งสุขภาพและความงามนะครับ ^^

ความคิดที่ถูกต้อง ศัลยกรรมที่ถูกต้อง

ศัลยแพทย์ตกแต่ง ยูยองมุน